Kooperatifler Hukuku Sözlüğü
Acente:Ticari mümessil ticari vekil, satış memuru veya müstahdem gibi bir sıfatı olmaksızın bir sözleşmeye dayanarak belirli bir bölge içinde daimi bir suretle ticari bir işletmeyi ilgilendiren akidlerde aracılık etmeyi veya bunları o işletme adına yapmayı meslek edinen kimse (TTK 116 vd.)
Aciz Vesikası:Alacaklı alacağının tamamını alamamışsa kalan miktar için kendisine verilen vesika (İİK 143).
Açık Teklif usulü: İhale işlemlerinde, ihale konusu iş için yapılan tekliflerin açık olarak yapılması.
Açılış tasdiki:Ticari defterlerin kullanılmaya başlanmadan önce Notere ibraz edilerek yasal süresi içinde tasdike tabi tutulmalarıdır. Kooperatiflerde yevmiye, envanter ve kebir defterlerinin açılış tasdiklerinin yaptırılması zorunludur.
Adi iflas:Taksiratlı ve hileli olmayan, yani müflisin kusuruna dayanmayan iflastır.Burada müflisin iflas etmiş olması, kendi kusurunun sonucu değildir.Müflisin kusuru dışındaki bazı nedenler onun iflasına sebep olmuştur.
Adi Kefalet:Asıl borçlunun her türlü tebligata rağmen borcunu ödememesi veya icra takibinin sonuçsuz kalması durumunda kefile müracaat edilebilen kefalet türü.
Adi Senet:Kişiler arasında özel olarak düzenlenen, resmi makamlar dışında yapılan senet. Borcu oluşturan sebebin hukuki geçerliliğine bağlı olarak belli bir borç ortaya çıkaran senet.
Adi Şirket:İki veya daha fazla kişinin emek ve mallarını ortak bir amaca ulaşmak için birleştirme konusunda yaptıkları sözleşmedir. Türk Ticaret Kanunu'nda tanımlanan nitelikleri taşımayan ortaklıklar adı şirket sayılır ve bunlar Borçlar Kanunu hükümlerine tabi olurlar.
Ağır Ceza Mahkemeleri: Ağır ceza işlerine ve kanunlarda belirtilen diğer işlere bakan, bir başkan ile iki üyeden oluşan mahkemelerdir.
Aktif Hesaplar:Bir firmanın sahip olduğu maddi değer taşıyan mal ya da gayri maddi haklar. Aktif hesaplar bilançonun alacaklı yanı olup, sol bölümdeki hesaplardan oluşur.Aktif hesaplara örnek olarak, Kasa, Bankalar, Alınan Çekler, Demirbaşlar, Alacak senetleri gibi hesaplar gösterilebilir.
Alacağın temliki:Alacaklının borçlunun rızasını aramaksızın alacağını 3. bir kişiye temlik etmesidir.Alacağın temliki ile birlikte, alacaklı değişir, alacak devralana geçer.Alacağı temlik eden borcun ifasını isteyemez, bu hak yeni alacaklınındır. Alacağın temlikinin yazılı olması şarttır.
Alacak Senedi: Bir kimseden belli bir paranın veya şeyin alacaklısı olduğunu bildiren ve borçlu tarafından imza edilmiş bulunan belge. Başlıcaları poliçe, çek ve bono (kambiyo senetleri) ile tahvillerdir.Kambiyo senetleri illetten mücerrettir ve borcu doğuran nedenden bağımsız bir borç ikrarını temsil ederler.
Alacaklının Temerrüdü: Alacaklının kendisine sunulan edimi haklı bir neden olmaksızın reddetmesidir. Borçlar Kanunu'nun 90. Maddesine göre, yapılacak veya verilecek şey usulü dairesinde kendisine sunulan alacaklı haklı bir sebep olmaksızın onu reddeder veya borçlunun borcunu ifa edebilmesi için daha önce kendisi tarafından yapılması gereken işlemlerden kaçınırsa mütemerrit sayılır.
Anasözleşmeye İntibak Etmek:Kooperatiflerin Sanayi ve Ticaret Bakanlığı'nın 4572 sayılı Kanun ve 1163 Sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 88. Maddesine dayanarak çıkarttığı Örnek anasözleşmeleri kabul ederek bu anasözleşmeye tabi olmaları işlemi.
Anonim Şirket:Bir unvana sahip, esas sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olan ve borçlarından dolayı yalnız mamelekiyle sorumlu bulunan şirkettir. Kooperatifler Kanunu'nda hüküm bulunmayan hallerde Anonim Şirket hükümleri uygulanır.
Ara Bilanço:İşletmelerde bir yıllık dönem sonunda çıkarılan yıl sonu bilançosunun dışında üç aylık gibi belirli dönemlerde veya istenen aralıklarda çıkarılan bilançolardır. 1163 Sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 63. Maddesine göre Kooperatifin acz haline düşmesi durumunda yönetim kurulu üyeleri piyasadaki cari fiyatlar esas olmak üzere derhal bir ara bilançosu düzenlerler.
Asaleten katılım:(Kooperatifler için) kurul toplantılarına ortakların vekil tayin etmeden bizzat kendilerinin katılımda bulunmaları.
Asliye Ceza Mahkemesi: Sulh Ceza Mahkemesi ile ağır ceza mahkemesinin görev alanları dışında kalan bütün ceza yargılaması işlerine bakan mahkemedir. Bu mahkemelerde savcı da bulunur.
Asliye Hukuk Mahkemesi sulh Hukuk Mahkemesinin görevleri dışında kalan bütün hukuk davalarına bakan mahkemedir.
Aval Vermek:Poliçe ve emre yazılı senetlerin temsil ettiği borca bir üçüncü şahsın kefil olması, diğer bir ifadeyle senedin yüzünü imzalayarak garanti vermesidir.
Ayıba karşı Tekeffül Borcu:Satıcının müşterisine malının sağlamlığı ve bir kusuru bulunmadığı konusunda güvence vermesi.
Aylık ücret: Anonim Şirket veya Kooperatif yönetim kurulu üyelerine yaptıkları hizmet nedeniyle ödenen aylık ücret. (1163 Sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 56/6. Maddesine göre) yönetim kurulu üyelerine kurulca belirlenen aylık ücret, huzur hakkı, risturn ve yolluk dışında hiçbir ad altında başkaca ödeme yapılamaz.
Ayni Hak:Kişilere maddi mallar üzerinde egemenlik ve yetki sağlayan ve varlığı herkese karşı ileri sürülebilen haklardır.Örneğin, mülkiyet hakkı, intifa ve rehinhakkı.
Ayni Haklar: Kişilere maddi mallar üzerinde egemenlik ve yetki sağlayan ve varlığı herkese karşı ileri sürülebilen haklardır.Örneğin, mülkiyet hakkı, intifa ve rehin hakları gibi.
Ayni Sermaye: Bir işletme kurulurken pay sahiplerinin paradan başka şekillerde koydukları sermaye.Örneğin, taşınmaz mallar, tahvil ve hisse senetleri, imtiyaz ve ihtira beratları, şahsi emek, ticari itibar vs. Kooperatiflerde, ayın nevinden sermaye konması veya kooperatifin mevcut bir işletmeyi veya ayınları devralması anasözleşme ile kabul edilebilir.
Azil Etmek:Vekalet veya temsil yetkisi verilen bir kişiden bu hak veya görevin, yetkiyi veya vekaleti veren otorite tarafından geri alınması.
Bağışlama Taahhüdü:Bir kimsenin malının bir kısmını veya tamamını bir başkasına ivazsız olarak geçirmek üzere önceden vaadde bulunması.
BakanlıkTemsilcisi-Hükümet Komiseri:Dernek, şirket veya Kooperatif gibi kurumların kurul toplantılarında toplantının yasalara ve sair mevzuata uygun olarak yapılmasını sağlamak amacıyla görevlendirilen kişi.
Basiretli Tacir:(Türk Ticaret Kanununa göre) Ticari işletmesi ile ilgili piyasa risklerini, ekonomik gelişmeleri, sorumluluk ve ödevleri önceden görebilme ve sezebilme yetisine sahip olan tacir.
Basit Tasfiye: İflas işlemlerinde uygulanan âdi tasfiyeye oranla daha kısa olan tasfiye biçimidir.Bu yöntem, malların değerinin tasfiye masraflarını karşılamaması halinde uygulanır.
Beyaz Poliçe:Üzerinde bulunması zorunlu bazı unsurlar doldurulmadan düzenlenerek lehdara verilen poliçe veya bonolardır. Ancak, bu tür poliçe veya bonoların lehdar tarafından anlaşmaya uygun biçimde doldurulmaları gerekmektedir. Ayrıca, senedin hukuki olarak geçerli olmasını sağlayacak unsurların bulunması gerekir.
Beyaza imza:Açığa atılan, üzerine bir şey yazılmadan boş kağıda atılan imza.
Beyyine Külfeti:Bir olay veya davayı ispatlama yükümlülüğü.
Beyyine vesikası:(1163 Sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 18. Maddesine göre) Kooperatif ortağı ile ilgili muhtelif bilgileri içeren Ortaklık Senedinin kıymetli evrak niteliği taşımaması, söz konusu belgenin sadece ortaklığı ispat etmeye aracılık eden ispat belgesi özelliğinde olması.
Bilanço:Bir ticari işletmenin belirli bir tarihe göre düzenlenen ve o tarihe kadar işletmenin tüm borç, alacak ve mali varlıklarını gösteren mali tablo.
Bileşik faiz:Faiz hesaplamasında ana para ile birlikte geçmiş dönemlerdeki faiz tutarının da esas alınmasına, faize faiz yürütülmesine dayanan yöntem.Türk Ticaret Kanunu'nda cari hesap ve karz akitleri dışındaki sözleşmelerde bileşik faiz uygulamasına izin verilmemiştir.
Bileşik Suç: Bkz. Mürekkep suç
Bilgi Edinmek Hakkı: Kooperatif ortaklarının, Kooperatifin faaliyetleri, gelir ve giderleri, yapılan çalışmalar ve denetim kurulunca yapılan incelemeler hakkında kanunun belirlediği sınırlar içerisinde Kooperatif yöneticilerinden bilgi talep etmeleridir.(1163 Sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 24. Maddesine göre) Yönetim kurulunun gelir gider farklarının dağıtım şekli hakkındaki tekliflerini ihtiva eden yıllık çalışma raporu ile bilanço ve denetçilerin 66. Madde hükümlerine uygun olarak tanzim edecekleri rapor kurulun yıllık toplantısından en az 15 gün öncesinden itibaren bir yıl süre ile kooperatif merkezinde ve varsa şubelerinde ortakların tetkikine amade tutulur.Talep eden ortaklara bilanço ve gelir gider farkı hesaplarının birer suretinin verilmesi mecburidir.Ortakların bilgi edinmek hakkı, anasözleşme veya kooperatif organlarından birinin kararıyla bertaraf edilemez veya sınırlandırılamaz.
Bilirkişi: Bir malın veya hizmetin değerinin belirlenmesi, bir hesap, yazı veya imzanın gerçekliğinin, doğruluğunun incelenmesi gibi nedenlerle bu konulardaki bilgi ve uzmanlığı dolayısıyla görüşlerine başvurulan kişi.
Bono:Belirli bir paranın belirli bir vade sonunda kayıtsız şartsız ödeneceğini gösteren bir alacak senedidir.
Borcun İfası:Borcun ödenmesi suretiyle ortadan kaldırılması, borcun sona erdirilmesi durumu.
Borcun Nakli: Borçlunun değişmesi, 3. bir şahsın borcu üzerine almasıdır.Borcun nakli halinde, borçlunun şahsının değişmesi dışında borçta ve borç ilişkisinde bir değişiklik meydana gelmez.Ancak, borcun nakli için, alacaklının rızasının olması şarttır.
Borçlunun Temerrüdü:Borcun ifası mümkün olduğu halde, borçlunun borcunu zamanında yerine getirmemesi sebebiyle ortaya çıkan durum. Borçlunun temerrüde düşmüş olması için, borcun muaccel yani vadesi gelmiş olması, ifa edilmemiş olması ve alacaklının ifayı beklediğine dair borçluyu uyarması gerekmektedir.
Borçtan kurtulma davası: Bir tür menfi tespit davası olup, borçlu tarafından açılan ve alacaklılara karşı borcunun bulunmadığını tespit etme davasıdır.Bu dava alacaklının ikametgahı mahkemesinde açılır.
Bozucu Şart:Borçlar Kanunumuzun 152/1. Maddesine göre, bozulması, kesin olmayan bir olayın gerçekleşmesine bağlanan sözleşme şartın gerçekleşmesinden itibaren geçersiz olur.Bozucu bir şarta bağlı olarak yapılan sözleşme, yapıldığı andan itibaren hukuki sonuçlarını doğurmaya başlar.
Cari fiyat: Belirli bir anda piyasada geçerli olan, enflasyonun etkisine göre değişebilen fiyattır.1163 Sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 63. Maddesine göre Kooperatifin acz haline düşmesi durumunda yönetim kurulu üyeleri piyasadaki cari fiyatlar esas olmak üzere derhal bir ara bilançosu düzenlerler.
Cari Hesap:Sürekli ticari ilişkide bulunan kimselerin, alacaklarını ayrı ayrı istemek yerine, bunları alacak ve borç kalemleri halinde bir hesaba geçirmeleri ve daha sonra kararlaştırılan bir zamanda mahsup ederek sadece net bakiyeyi ödemelerini esas alan sözleşme.
Cayma Akçesi: Sözleşmenin yapıldığı sırada verilen, sözleşmeden cayabilmek için kararlaştırılmış bir tazminattır. Borçlar Kanunu 156/III'e göre, cayma akçesi kararlaştırılmışsa, taraflardan herbiri sözleşmeden caymaya yetkili sayılır.Akçeyi vermiş olan cayarsa verdiğini bırakır, almış olan cayarsa, aldığının iki katını geri verir.
Ceza Mahkemeleri: Bir kişinin belirli bir suçu işleyip işlemediğine ve eğer işlemişse verilecek cezayı belirlemek konusundaki davalara bakan mahkemelerdir.
Cezaların İçtimaı: Birden fazla işlenilmiş suçlarda takdir edilen cezaların kanunda belirtilen şartlar dahilinde toplanmasıdır.
Cezanın İnfazı:Verilen cezanın yerine getirilmesi işlemidir.
Cezanın Tecili:İlk defa işlenilen suçlarda öngörülen cezanın infazının ertelenmesi, kanunda belirtilen şartlar bulunduğunda, hakimin takdir ettiği cezanın infazını ertelemesi işlemi.
Ciro Etmek:Bono, poliçe, çek gibi kambiyo senetlerinin başkasına devredilmesi için bunların arkasının imzalanması işlemidir. Ciro işlemini yapan kişiye “ciranta” denir.
Cürüm: Türk Ceza Kanununda cürümlere göre yaptırımı ağır olan ağır hapis gibi cezalara karşılık gelen fiillerdir.
Çağrısız Kurul: (1163 Sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 47. Maddesine göre) Kooperatifin bütün ortaklarının hazır bulunması ve bir itiraz olmaması halinde kurul toplantısına çağrı hükümlerine uyulmamış olsa dahi yapılan kuruldur. Ancak, bu şekilde yapılacak kurul toplantılarına dair olan diğer hükümler saklıdır.
Çıkan Ortakların Alacak Hakları: Çıkan veya çıkarılan ortaklar ile mirasçılarının alacak ve hakları bunları isteyebilecekleri günden başlayarak 5 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
Çıkma Serbestisi:Her ortağın kooperatiften çıkma hakkı vardır. Bu hak anasözleşmeye hüküm konulmak suretiyle en çok 5 yıl için sınırlandırılabilir. Ortaklıktan çıkılamayacağına ilişkin bağlamalar hükümsüzdür. Anasözleşmede daha kısa bir süre belirtilmemişse ortaklıktan çıkış, ancak bir hesap senesi sonu için ve en az 6 ay önceden haber verilerek yapılır.
Danışma Kurulu: (1163 Sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 80. Maddesine göre) Türkiye Milli Kooperatifler Birliği ile Devlet Planlama Teşkilatı, Ticaret, Tarım, Maliye, Köy İşleri, İmar ve İskan, Milli Eğitim ve Sanayi Bakanlıkları, Kooperatifleri finanse eden bankalar ve Türk Kooperatifçilik kurumunun birer mümessilinin iştirakiyle oluşturulan kuruldur.
Davaların Birleştirilmesi:Mahkemelerde açılmış bulunan birden fazla dava arasında bir ilişki veya bir bağ mevcut ise bu davalar birleştirilmek suretiyle görülebilir.
Davaya Müdahale: Bir davaya katılma, suçtan zarar görenin, açılmış bulunan kamu davasına katılması, hukuk davalarında da davalı veya davacı tarafta bulunmakta yararı olan kimsenin açılmış bulunan davaya katılmasıdır.
Def-i:Davalı veya davacının dava sırasında karşı tarafın iddia ve suçlamalarından kurtulmak için ileri sürdüğü itirazlar.
Defter-i Kebir:Yevmiye defterine geçirilmiş bulunan işlemleri buradan alarak sistemli biçimde hesaplara dağıtan ve düzenli olarak bu hesaplarda toplayan muhasebe defteridir. Kooperatiflerde; Türk Ticaret Kanunu'na göre açılış tasdiklerinin noterden yaptırılması şarttır. Kapanış tasdikine ise gerek yoktur.
Defterlerin Kesin Delil olması:Ticari işlerden dolayı tacir sıfatını haiz olan kimseler arasında çıkan ihtilaflarda tasdike tabi olmayan defterlerin ancak TTK'nın 69. Maddesi uyarınca tasdike tabi olup tasdik edilmiş ilgili defterlerle birlikte ve tacirin tuttuğu tüm defterlerin birbirini teyit etmesi halinde delil olarak kabul edilmesidir.(TTK Md.82).
Denetçi:(1163 Sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 65. Maddesine göre) Yönetim kurulunun faaliyet ve işlemlerini, Kooperatifin defter ve diğer dökümanlarını kurul namına teftiş eden, denetleyen Kooperatif ortağı olması şart olmayan kişi.Birden fazla olan denetçiler “Denetleme Kurulu”nu oluşturur. Kooperatifler Kanunu'na göre; denetim görevinin yerine getirilmesi amacıyla denetçilere istenilen belgelerin verilmesi yönetim kurulunun görevlerindendir ve taleplerinin karşılanmaması halinde yönetim kurulu üyelerinin cezai sorumlulukları ortaya çıkabilecektir. Ancak, talebin yazılı olmasında fayda bulunmaktadır.
Derdest dava:Henüz sonuçlanmamış, muhakemesi devam eden, görülmekte olan karara bağlanmamış dava.
Devlet Memuru: Kamu hizmetlerini görmek üzere ve Katma bütçeli idarelerle bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlarda devamlı kadroda çalıştırılan kişiler. Devlet Memurları 657 sayılı Kanuna tabi olup, Türk Ceza Kanunu'nda sayılan bazı suçlar da sadece Memur olanlar tarafından işlenebilmektedir.Örneğin, zimmet, irtikap vs. Bununla birlikte, 1163 Sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 62. Maddesi gereğince, Kooperatif ve üst kuruluşların yöneticileri, Kooperatife ait para, mal ve sair doküman ile ilgili olarak işledikleri suçlardan dolayı Devlet Memuru gibi cezalandırılmaktadırlar.Ancak, bu durum, sadece tabi olunan ceza hükümlerini kapsamakta, Kooperatif yöneticilerinin yargılama usulü Devlet Memurları ile aynı olmayıp hükümlere göre yapılmaktadır.
Devlet tahvilidevletin iç borçlanma için piyasaya çıkarmış olduğu likle uzun vadeli borçlanma senedi.
Dip Koçanı: Alınan bir para veya mal karşılığında kişiye verilen makbuzun kopyası olan ve defterde sabit kalan ciltte korunan kısmıdır.
Divan Heyeti:Tüzel kişiliklerin kurul toplantılarında Hükümet komiseri ile birlikte kurulun sevk ve idaresini sağlamak, toplantı tutanaklarını düzenlemek üzere kurulca görevlendirilen kuruldur. Kooperatiflerde, Divan heyetine seçilecek kişilerin ortaklar veya üst kuruluş temsilcilerinden olması şarttır.
Doğrudan Doğruya Temsil:Mümessilin yaptığı hukuki işlemden doğan hak ve borçların ikinci bir işleme ihtiyaç olmaksızın doğrudan doğruya temsil edilene ait olması halidir.Doğrudan doğruya temsilde, mümessil, temsil edilen adına yaptığı işlemden doğan hakları iktisap etmez, borçlardan da sorumlu değildir.
Dolandırıcılık:Birisinin saflık veya bilgisizliğinden yararlanarak kandırma ve bu yolla çıkar sağlama, başkasının zararına olmak üzere bir kısım çıkarlar sağlama, desiselerde bulunma fiilleridir.
Dolaylı Temsil:Mümessilin hukuki işlemi kendi adına, fakat temsil edilen hesabına yapması halidir. Dolaylı temsilde hukuki işlemden doğan alacak ve borçlar önce mümessile ait olur, sonradan bu hak ve borçlar alacağın temliki ve borcun nakli kurallarına göre temsil edilene devredilir.
Dolaylı Vergi:Harcamalar üzerine konulan veya diğer bir deyişle malların satış fiyatlarına eklenerek tahsil edilen vergiler dolaylı vergilerdir. Örneğin, Katma Değer Vergisi gibi.
Dolaysız vergi:Gelir ve servet üzerinden alınan vergilerdir. Bu vergiler doğrudan doğruya fertler veya şirketler tarafından ödenir. Örneğin, Gelir Vergisi Kurumlar vergisi gibi.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder